Yıllık giderleri aylara bölme yöntemi

Ev bütçesini zorlayan şey çoğu zaman her gün yaptığımız küçük harcamalar değildir. Aylık akışı bozan asıl kalemler, yılda bir ya da iki kez karşımıza çıkan, tutarı yüksek, tarihi ise belirsiz görünen giderlerdir. Sigorta yenilemesi, aidat farkı, okul kayıt ücreti, araç bakımı, kombi temizliği, bayram harcamaları, doğum günleri... Bunların hiçbiri sürpriz değildir aslında; sadece biz onları hatırlamayı erteleriz. Yıllık giderleri aylara bölmek, bu erteleme alışkanlığını ortadan kaldıran ve bütçeyi dalgalanmalara karşı düzleştiren en sade yöntemlerden biridir.

Yöntemin mantığı basittir: yılda bir kez ödediğiniz tutarı on ikiye bölersiniz ve her ay o kadarını kenara koyarsınız. Ödeme zamanı geldiğinde para hazırdır, kimseden borç alınmaz, kredi kartına taksit yüklenmez. Kulağa fazla basit gelebilir; fakat bütçe sıkışmalarının büyük bölümü tam da bu basit adımın atlanmasından doğar.

Önce bir yıllık takvim çıkarın

İlk adım, hesaplamak değil hatırlamaktır. Bir kağıt alın ve ocaktan aralığa on iki ayı alt alta yazın. Sonra geçmiş yılı zihninizde yavaşça gezin: hangi ayda beklemediğiniz bir ödeme çıktı? Hangi ayda banka hesabınız normalden hızlı eridi? Bu soruları sorarken banka hareketlerinize ya da kart ekstrelerinize bakmak işi kolaylaştırır, ama şart değildir. Çoğu insan biraz düşününce yıllık giderlerinin yüzde seksenini hafızasından çıkarabilir.

Listeye sadece büyük kalemleri yazmayın. Yılda bir alınan kışlık ayakkabı, çocuğun okul kırtasiyesi, evin perde yıkatması, hatta yılda iki kez yapılan diş kontrolü de bu listeye girer. Küçük görünen bu kalemler bir araya geldiğinde çoğu hanede tek başına bir maaşa yaklaşır.

Bölme işlemini abartmadan yapın

Listeniz hazır olduğunda toplam tutarı bulun ve on ikiye bölün. Çıkan rakam ilk bakışta yüksek görünebilir. Burada yapılan en yaygın hata, rakamı gördükten sonra listenin bazı kalemlerini silmektir. Oysa o kalemler siz sildiniz diye ortadan kalkmaz; sadece görünmez olur ve zamanı geldiğinde yine bütçeyi yaralar.

Rakam gerçekten taşınamayacak kadar yüksekse yapılacak şey listeyi kırpmak değil, kalemleri gözden geçirmektir. Bazı giderler ertelenebilir, bazıları daha uygun bir alternatifle değiştirilebilir, bazıları ise gerçekten gereksizdir. Ama bu kararı listeye bakarak vermek, aylar sonra ödeme kapıya dayandığında panikle vermekten çok daha sağlıklıdır.

Ayrı bir yer, ayrı bir isim

Bu yöntemin işe yaraması için ayırdığınız paranın günlük harcama yaptığınız hesapta durmaması gerekir. Aynı hesapta duran para, ne kadar niyetlenirseniz niyetlenin, harcanabilir para gibi görünür. Ayrı bir hesap, ayrı bir kumbara ya da bankanızın sunduğu bir kenara ayırma özelliği fark yaratır. Mümkünse o birikime bir isim verin: "yıllık giderler" ya da "beklenen masraflar" gibi. İsimlendirilmiş para, isimsiz paradan çok daha zor harcanır.

Ayırma işlemini maaşın yattığı gün yapmak da önemlidir. Ay sonunda kalanı ayırmaya çalışmak neredeyse hiç işe yaramaz, çünkü ay sonunda genellikle bir şey kalmaz. Sıra önemlidir: önce ayır, sonra yaşa.

İlk yıl zordur, ikinci yıl rahattır

Bu sistemin dürüstçe söylenmesi gereken bir tarafı var: ilk yıl zorlayıcıdır. Çünkü hem aylık payı biriktirmeye başlarsınız hem de sistem kurulmadan önce planlanmamış bazı ödemeler kapınızı çalabilir. Bu yüzden ilk yılda listenin tamamını değil, en büyük üç veya dört kalemini hedeflemek daha gerçekçidir. Sigorta, araç bakımı ve okul masrafı gibi tutarı yüksek olanlarla başlamak, bütçenin en sert darbelerini yumuşatır.

İkinci yıla geldiğinizde tablo değişir. Artık ödemeler geldiğinde karşılığı hazırdır ve o rahatlama hissi, yöntemi sürdürmek için gereken en güçlü motivasyondur. Birçok kişi bu noktadan sonra listeye yeni kalemler eklemeye, hatta yıllık tatil ya da ev yenileme gibi isteğe bağlı hedefleri de aynı mantıkla planlamaya başlar.

Esnek bir plan, katı bir kural değil

Son olarak, bu takvim bir disiplin aracıdır ama bir ceza sistemi değildir. Bazı aylar hedeflediğiniz tutarı ayıramayabilirsiniz; bu, planın çöktüğü anlamına gelmez. Eksik kalan kısmı sonraki aylara yaymak ya da o yıl bir kalemi ertelemek tamamen meşrudur. Önemli olan, yılın hangi ayında neyin sizi beklediğini biliyor olmaktır. Görünür hale gelen bir gider, artık sürpriz olmaktan çıkar; sürpriz olmayan gider ise bütçeyi sarsmaz.